Mensen met een middeninkomen lijken ook kwetsbaar voor financiële problemen. Dat kwam naar voren in ons laatste onderzoek waarin we de hulpvragen analyseerden van vijftig mensen die contact opnamen met Geldfit. “Opvallend was dat ook mensen met een redelijk of zelfs hoog inkomen bij onverwachte tegenslagen in de rode cijfers belandden.”
Onderzoek
Een onderzoeker vanuit Geldfit vertelt: “Wij namen een steekproef onder de loep van een diverse groep mensen die contact opnam met Geldfit. Zij verschilden bijvoorbeeld in inkomen, beroep, leeftijd en gezinssituatie. Ondanks hun diversiteit hadden zij één ding gemeen: de betaalbaarheid van hun leven stond onder druk. Bij ongeveer 7 op de 10 mensen was er sprake van schulden. Dat is veel, al is het natuurlijk wel zo dat de mensen die Geldfit benaderen, vaak al geldproblemen hebben. Wat opviel was dat schulden het vaakst in de categorie van vaste lasten lagen, zoals energie, zorgverzekering en bij de bank.”
Geen buffer
“Iets dat mensen ook gemeen hadden, was dat zij door de hoge kosten van het normale leven weinig ruimte hadden om te sparen. Financiële tegenvallers in de persoonlijke sfeer, zoals inkomensterugval door scheiding of ontslag, kunnen er dan voor zorgen dat huishoudens al gauw in een situatie met schulden terechtkomen. Dat onverwachte ontwikkelingen op brede schaal ook weerslag hebben, lieten de coronapandemie en energiecrisis zien. In Nederland hebben we een sociaal vangnet die mensen met een inkomen onder het sociaal minimum beschermt. Voor de mensen die net boven deze inkomensgrens zitten is dit vangnet er niet. Dit levert soms wrange situaties op.”
Medicijnen of vaste lasten?
“We spraken meerdere mensen met middeninkomens die de medicijnen en zorg die zij nodig hadden, niet konden betalen,” vertelt een onderzoeker vanuit Geldfit. “Dat leidde soms tot schrijnende situaties. Zo moest iemand medische aanpassingen in huis doen, maar hield daardoor te weinig geld over voor de vaste lasten. Problemen ontstonden vooral op het moment dat er iets veranderde in hun leven – bijvoorbeeld door ziekte, de komst van een baby of een scheiding. Zulke gebeurtenissen, die nu eenmaal bij het leven horen, gingen vaak gepaard met inkomensdaling. Een inkomen waarvan men tot voor kort goed kon rondkomen, bleek dan ineens niet meer toereikend. Voor onverwachte kosten, zoals een hoge energieverrekening of een forse rekening van de autogarage, was geen financiële buffer. Het gevolg: schulden.”
Geen recht op hulp
“In hun zoektocht naar financiële ondersteuning kwamen deze middeninkomens vaak van een koude kermis thuis: ze hadden nergens recht op. Dure boodschappen werden regelmatig genoemd als reden waarom er geen spaargeld was voor tegenvallers. Goedkoper of kleiner wonen zou verlichting kunnen bieden, maar toegang tot de koopwoningmarkt bleek lastig. En voor sociale huur is hun inkomen te hoog. Zij zijn dus aangewezen op de particuliere huurmarkt, waar de huren het snelst stijgen.”
Uitkering, maar toch in de min
Ook mensen met een uitkering merken dat het leven duurder wordt. “We spraken mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering en mensen in de bijstand. Ook zij kregen een hoge, onverwachte energieafrekening, waarna er geen geld meer overbleef voor boodschappen. Ondanks de stress die dit veroorzaakte, zochten zij actief naar oplossingen. Zo wilden zij weten hoe ze hun woning konden verduurzamen om te besparen op de energiekosten. Maar door geldgebrek ontbraken de middelen voor grote duurzame aanpassingen. Hierdoor hebben zij momenteel onvoldoende mogelijkheden om mee te doen aan de energietransitie.”
De afstand tot de overheid verkleinen
“Tot slot viel het ons op dat mensen ons steeds vaker benaderen met inhoudelijke vragen over overheidsregelingen. Ze willen bijvoorbeeld weten of ze recht hebben op kinderopvangtoeslag, of ze vragen ons om te checken of hun aanvraagformulier goed is ingevuld – soms sturen ze zelfs een screenshot mee. De laatste twee decennia is beleid en wetgeving complexer geworden, met name op het gebied van sociale zekerheid en het belastingstelsel. Als verbindende partij helpt Geldfit mensen op weg. Maar uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid bij de uitvoerende overheidsinstanties. De afstand tussen burger en overheid verkleinen kan eraan bijdragen dat het niet-gebruik van regelingen afneemt, en dat meer mensen de toeslagen aanvragen waar ze recht op hebben.
Natuurlijk spreken wij een specifieke groep mensen – namelijk mensen die al geldproblemen hebben en zelf hulp zoeken. Daardoor zijn de resultaten niet één-op-één door te trekken naar de gehele bevolking. Toch zeggen deze verhalen wel degelijk iets over de structurele knelpunten waar mensen vandaag de dag tegenaan lopen.”
