Vijf lessen uit tienduizenden gesprekken over geld
Door Pauline van Brakel, directeur-bestuurder NSR (Nederlandse Schuldhulproute)
Terwijl je dit leest, bellen er mensen met Geldfit. Als je straks gaat lunchen, bellen er mensen. En als je naar huis rijdt, bellen er mensen. Elke werkdag opnieuw. Ons team spreekt dagelijks honderden mensen via telefoon, chat en WhatsApp. Dat zijn jaarlijks tienduizenden mensen met elk hun eigen verhaal.
Op 29 september deelde ik die verhalen met de deelnemers van het NSR-congres in een trendrede. Dit is een verkorte versie van die ‘raak-hier-nooit-aan-gewend’-rede: dit is wat mensen ons elke dag vertellen.
Dat die verhalen ons bereiken, komt doordat we dit samen doen: met gemeenten, werkgevers, de overheid, hulpverleners, vrijwilligers en alle anderen die mensen doorsturen naar Geldfit. Dat brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. Wat we horen is soms zorgwekkend en vraagt om actie. Vijf ontwikkelingen springen er voor mij uit.
1. Schulden worden een bestaanscrisis
Schulden zijn steeds vaker geen incident, maar een langdurige bestaanscrisis. De vraag verschuift dan van “Hoe lossen we iemands schulden op?” naar “Hoe herstellen we iemands bestaanszekerheid?” We spraken een moeder van twee jonge kinderen. Zij en haar man verdienen net te veel voor recht op regelingen. Afgelopen winter bleef de verwarming al zoveel mogelijk uit. Ze slaapt slecht en voelt zich geen goede moeder. Want geldzorgen raken alle terreinen van het leven. Het gaat eigenlijk om het hebben van zekerheid van je bestaan. Mag je er zijn en gunnen we je een leven met perspectief. Wat bestaanszekerheid inhoudt, bepalen we samen, in gesprek met de mensen om wie het gaat.
2. Het systeem wordt zelf het probleem
Mensen moeten zelf regelingen aanvragen, formulieren begrijpen en loketten vinden, juist op een heel kwetsbaar moment. In één gemeente kunnen wel dertig regelingen bestaan, elk met eigen loketten en vele definities van inkomen. In kwetsbare situaties vragen we te veel vaardigheden van mensen. Zij weten niet waar ze moeten beginnen, en beginnen dan niet.
Bij onze ‘Laat geen geld liggen’-camper regelden we voor een bezoekster haar DigiD, waarna ze huurtoeslag kon aanvragen. Ineens had ze in plaats van 50 euro bijna 100 euro per week voor boodschappen. Ook de camper is een vorm van ‘pleisters plakken’. Maar zolang het systeem niet verandert, blijven dit soort lokale interventies nodig.
3. Het begint eerder, dus moeten we er eerder bij zijn
Uit onze analyse van 620.000 ingevulde Geldfit-tests blijkt dat 55 procent geen buffer heeft. Veel mensen vragen hun toeslagen niet aan. En levensgebeurtenissen als een scheiding, ziekte of pensioen brengen huishoudens uit balans. Maar eerder erbij zijn betekent ook eerder kunnen helpen. Een vrouw van wie de man net met pensioen ging, kreeg bij de gemeente te horen dat er geen hulp was zolang er geen schulden zijn. Hier zou je juist eerder het verschil willen maken.
4. De focus op zelfredzaamheid leidt tot problemen
Zelfredzaamheid is een doel op zich geworden, maar waarom? Een zzp’er in de bouw raakte in de schulden, maar liep vast op een online aanmeldformulier. Hij heeft moeite met lezen en schrijven en schaamde zich daarvoor. Veel mensen hebben gewoon een vrijwilliger nodig die even meekijkt, of iemand anders die weet hoe het werkt. Een maatje, een buurman, een ouder op het schoolplein: ze zijn allemaal belangrijk voor redzaamheid. Want met een beetje hulp zijn mensen wél redzaam. Het loont dus om gewoon naar elkaar om te zien.
5. Mensen komen later opnieuw in de schulden
Als iemand met hulp zijn schulden heeft opgelost, betekent dat helaas nog niet dat het hiermee altijd klaar is. Te vaak komen mensen opnieuw in de schulden. Een meneer rondde vorig jaar zijn schuldsanering af. Dit jaar kon hij toch een eindafrekening van 600 euro voor energie niet betalen. Zijn eerste gevoel: “Daar gaan we weer”. Ook onze partnerorganisaties zien mensen terugkeren. Als we de focus verschuiven van schuldhulp naar duurzaam financieel herstel, wordt succes niet langer gemeten in afgeronde dossiers of gesaneerde schulden. Het gaat erom: hoe doorbreken we de cirkel. Hoe blijven mensen financieel gezond? En welke rol hebben wij en dus ook de partners van NSR daarin?
Niet nieuw, wel urgent
Dit was onze trendrede. Een term die in dit verband voor mijn gevoel wat schuurt. Een trend moet immers vaak iets nieuws zijn, maar waarschijnlijk heb je deze verhalen al vaker gehoord en denk je: ik ken ze wel, ik weet dit al, ik werk dagelijks in dit veld.
En tegelijkertijd is dit voor mij essentieel: iets hoeft niet nieuw te zijn om aandacht te krijgen, iets hoeft niet nieuw te zijn om te raken en het is nooit te laat om samen tot een oplossing te komen. En daarom kunnen we dit wellicht beter een ‘raak hier nooit aan gewend’-rede noemen. Want dit is wat wij dagelijks horen. En waar we samen met alle partners van NSR oplossingen voor willen blijven vinden.
Wil je meedenken of ergens concreet bij helpen? Neem contact met ons op via bedrijven@geldfit.nl of gemeenten@geldfit.nl. Samen bouwen we verder aan de route naar een financieel gezond Nederland.
